Năm 2026, toàn Đảng, toàn dân và toàn quân ta long trọng kỷ niệm 300 năm Ngày sinh Danh nhân văn hóa Lê Quý Đôn (1726 – 2026). Đây là dịp để chúng ta cùng ôn lại cuộc đời, sự nghiệp và những cống hiến to lớn của một nhà bác học kiệt xuất của dân tộc; đồng thời giáo dục truyền thống yêu nước, tinh thần hiếu học, trọng tri thức, trọng hiền tài; khơi dậy ý chí học tập, nghiên cứu, sáng tạo và khát vọng cống hiến vì sự phát triển của quê hương, đất nước.
Lê Quý Đôn tên lúc nhỏ là Lê Danh Phương (tự là Doãn hậu, hiệu là Quế Đường), sinh năm 1726 tại làng Diên Hà, huyện Diên Hà, trấn Sơn Nam (nay là xã Lê Quý Đôn, tỉnh Hưng Yên). Ông sinh ra trong một gia đình khoa bảng, có cha và cha vợ đều là Tiến sĩ, làm quan trong triều.
Từ nhỏ, Lê Quý Đôn đã nổi tiếng thông minh, có trí nhớ tuyệt vời và được gọi là “thần đồng”. Năm 5 tuổi, ông đã đọc được nhiều bài thơ trong Kinh thi. Năm 12 tuổi, Ông thông thạo kinh điển Nho học. Lần lượt các năm 17, 24 và 26 tuổi, Ông đều đỗ đầu các kỳ thi Hương, thi Hội và thi Đình (đỗ Bảng nhãn). Bước vào con đường quan trường từ năm 1752, ông đảm nhiệm nhiều chức vụ quan trọng của triều Lê – Trịnh như: Hàm lâm viện thừa chỉ sung Toản tu Quốc sử quán (1754), đi sứ sang nhà Thanh (1760 và 1762), Đốc đồng xứ Kinh Bắc (1764), Tán lí quân vụ, Thị phó đô ngự sử, Toàn Việt thi lục (1768), Công bộ hữu thị lang (1769), Bồi tụ (1773), Lại bộ tả thị lang kiêm Tổng tài Quốc sử quán (1775), Hiệp trấn tham tán quân cơ Trấn phủ Thuận Hóa (1776), Công bộ thượng thư (1784),...
Trong bối cảnh Đại Việt thế kỷ XVIII nhiều bất ổn, đầy biến động với các cuộc tranh giành quyền lực, đời sống nhân dân điêu đứng và khởi nghĩa nổ ra liên tục, Lê Quý Đôn luôn có hoài bão canh tân đất nước, lập lại trật tự và mang lại thái bình, ấm no cho nhân dân. Dù ở bất kỳ cương vị nào, ông cũng thể hiện là một vị quan tài năng, mẫn cán, thanh liêm, luôn gần gũi và vì đời sống của Nhân dân. Đến năm 1784, Ông lâm bệnh nặng, xin về quê ngoại Duy Tiên, Hà Nam (nay là tỉnh Ninh Bình) an dưỡng và qua đời sau đó không lâu, được Vua cho bãi triều ba ngày để tang, sự mất mát này đã để lại niềm tiếc thương sâu sắc cho triều đình và Nhân dân.
Là một nhà bác học kiệt xuất, ông để lại nhiều công trình học thuật có giá trị như Vân đài loại ngữ, Kiến văn tiểu lục, Đại Việt thông sử, Quần thư khảo biện, Phủ biên tạp lục,... thể hiện vốn tri thức uyên bác, tư duy tổng hợp và phương pháp nghiên cứu khoa học nghiêm cẩn, gắn với thực tiễn. Vân đài loại ngữ được đánh giá là bộ bách khoa thư tiêu biểu của Việt Nam thời phong kiến.
Không chỉ để lại những tác phẩm đồ sộ, Danh nhân văn hóa Lê Quý Đôn còn để lại những bài học quý giá về đạo đức và nhân cách. Ông luôn đề cao việc học tập suốt đời, coi tri thức là nền tảng để xây dựng đất nước. Ông khuyến khích con người phải không ngừng học hỏi, nghiên cứu, tích lũy kiến thức từ thực tiễn cuộc sống; học phải đi đôi với hành, học để phục vụ Nhân dân, phục vụ đất nước.
Tư tưởng của Lê Quý Đôn về trọng dụng nhân tài, phát triển giáo dục, đề cao thực học và tinh thần sáng tạo vẫn còn nguyên giá trị trong thời đại ngày nay. Đó cũng chính là những giá trị mà Đảng và Nhà nước ta luôn quan tâm, phát huy trong sự nghiệp xây dựng xã hội học tập, phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia.
Kỷ niệm 300 năm Ngày sinh Danh nhân văn hóa Lê Quý Đôn không chỉ là dịp để tri ân một danh nhân kiệt xuất của dân tộc, mà còn là cơ hội để mỗi cán bộ, đảng viên và người dân tự soi lại mình, tiếp tục phát huy truyền thống hiếu học, nâng cao trình độ, rèn luyện đạo đức, tác phong làm việc khoa học và tinh thần trách nhiệm đối với cộng đồng.
Đối với thế hệ trẻ, noi gương Lê Quý Đôn chính là không ngừng học tập, nuôi dưỡng ước mơ, khát vọng vươn lên, tích cực nghiên cứu khoa học, ứng dụng công nghệ, làm chủ tri thức mới, góp phần xây dựng quê hương và đất nước ngày càng giàu mạnh.
Đối với cán bộ, công chức, viên chức, việc học tập và làm theo tấm gương Lê Quý Đôn là nâng cao tinh thần trách nhiệm, tận tụy phục vụ Nhân dân, không ngừng học tập nâng cao trình độ chuyên môn, đổi mới tư duy, cải tiến phương pháp làm việc, góp phần xây dựng nền hành chính hiện đại, chuyên nghiệp và hiệu quả.
Đối với mỗi người dân, việc noi gương Danh nhân văn hóa Lê Quý Đôn bắt đầu từ những việc làm giản dị như xây dựng thói quen đọc sách, học tập suốt đời, tích cực tìm hiểu kiến thức mới, giáo dục con em chăm ngoan, hiếu học, xây dựng gia đình hiếu học, dòng họ hiếu học và cộng đồng học tập.
Các hoạt động kỷ niệm 300 năm Ngày sinh Danh nhân văn hóa Lê Quý Đôn được tổ chức nhằm tiếp tục lan tỏa những giá trị tốt đẹp về lòng yêu nước, tinh thần hiếu học, trọng tri thức, trọng nhân tài; đồng thời góp phần xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong thời kỳ mới.
Tiếng Việt
English
中文
Français
日本語
한국어
Español
Русский
Deutsch
ไทย
ລາວ
हिन्दी
Português